Ücretsiz ve yasal kitaplar nerede bulunur

Türkçe okumak için yasal ve ücretsiz bulunabilecek malzeme, çoğu kişinin tahmininden fazladır. Şüpheli sitelere gitmeye gerek yok.

Sorun kaynak azlığından çok, nerede ne olduğunun bilinmemesinden geliyor. Aşağıda gerçekten işe yarayan yerler ve her birinden ne bekleyip ne beklememek gerektiği var.

Bir kitap neden ücretsiz olur

Üç ayrı sebep var ve bunları karıştırmamak gerekiyor.

Koruma süresi dolmuştur. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre koruma, eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl sürer. Süre, ölümü izleyen yılın ilk gününden işlemeye başlar.

Türkçede bu hesabın kendine özgü bir tarafı var. 1928 harf devrimi, öncesi ve sonrası arasında keskin bir çizgi çekti. Süresi dolmuş pek çok eser Arap harfleriyle basılmış olduğu için, kamu malı olmaları okunabilir oldukları anlamına gelmiyor. Latin harflerine aktarılmış bir baskı bulmanız gerekir; yoksa elinizdeki yalnızca bir tıpkıbasım görüntüsü olur.

Yazar ya da kurum kendisi açmıştır. Kamu yayınlarında ve akademik yayıncılıkta yaygın.

Kütüphane ödünç veriyordur. Süreli ve DRM’lidir. Bu “şu an bedava okuyorsunuz” demektir, “istediğinizi yapabilirsiniz” demek değil.

Bilmeye değer yerler

Milli Kütüphane

Dijitalleştirilmiş eski eserlerin en geniş toplandığı yer. Süreli yayınlar, kitaplar, el yazmaları.

İki şeyi baştan bilmek iyi olur. Birincisi, içeriğin büyük bölümü sayfa görüntüsüdür; dosyada piksel vardır, harf yoktur. Arama, seçme ve sesli okuma çalışmaz. Denetlemesi iki saniye sürer: parmağınızla bir cümle seçmeye çalışın. Nedeni PDF sesli okuma yazısında.

İkincisi, telif hakkı süren eserlerde erişim çoğu zaman kurum içiyle sınırlıdır. Katalogda görünüp evden açılmıyorsa arıza değil, kısıtlamadır.

Vikikaynak

Vikimedya’nın özgür metin kitaplığı. Hacmi Milli Kütüphane kadar değil ama belirleyici bir üstünlüğü var: EPUB olarak dışa aktarabiliyorsunuz.

Telefonda okumak için en elverişli biçim budur. Taranmış görüntü değil gerçek metin olduğu için yazı boyutu serbestçe değişir, arama çalışır ve kodlama dosyanın içinde tanımlı olduğundan harflerin bozulması sorunu hiç doğmaz.

DergiPark

Akademik dergilerin ulusal platformu. Yüz binlerce makale, çoğu açık erişimli ve PDF olarak indirilebiliyor.

Buradaki PDF’ler taranmış değil, dizgiden çıkmıştır: metin katmanı vardır, arama ve seçme çalışır. Telefonda okumak için yine de yeniden akıtma kipi işinizi kolaylaştırır.

Türkiye Yazma Eserler Kurumu

El yazması ve nadir basma eserlerin dijital arşivi. Araştırma için değerli, gündelik okuma için değil: içerik neredeyse tamamen yüksek çözünürlüklü görüntüdür.

Gutenberg Projesi

İngilizce kamu malının merkezi. Yetmiş binden fazla eser, DRM yok, EPUB, MOBI ve TXT bir arada. Türkçe içerik yok denecek kadar azdır.

Standard Ebooks

Gutenberg metinlerinin bir bölümünün gönüllülerce yeniden dizilmiş hali. Başlık sayısı çok daha az ama içindekiler, dipnotlar ve tırnak işaretleri düzeltilmiştir; okuma deneyimi satın alınan kitaba yakındır.

Belediye ve üniversite kütüphaneleri

Elektronik ödünç verme yasaldır ve yeni kitaplar da bulunur. Süre dolunca kapanır, okumak için genelde ayrı bir uygulama gerekir. Buradan gelen .acsm dosyasının neden kitap olmadığı ayrıca anlatıldı.

Hangi biçimi almalı

Seçme şansınız varsa EPUB. Metni ekrana göre yeniden akıtır, telefonda yakınlaştırma derdi kalmaz.

PDF sayfa düzeninin kendisi anlam taşıdığında yerindedir: tablolar, formüller, tıpkıbasımlar. Roman için zahmetlidir, ama yeniden akıtma kipi katlanılır hale getirir.

TXT en hafifidir, ama içindekiler yoktur ve eski dosyalarda kodlamayla uğraşmak gerekebilir.

Biçimlerin tümü biçim rehberinde, ikisi arasındaki seçim karşılaştırmada.

Telefona aktarmak

En kolayı tarayıcıyla indirmek: dosya Downloads klasörüne düşer, uzun basıp Şununla aç dersiniz.

Kitap sayısı fazlaysa bilgisayara indirip toplu aktarmak daha hızlıdır. Uygulamadan hiç çıkmadan indirmek isterseniz OPDS kataloğu ekleyebilirsiniz.

Neyden uzak durmalı

• Bu yıl çıkmış bir kitap ücretsiz duruyorsa korsandır. Koruma süresinin dolmuş olması mümkün değildir.
• “Ücretsiz” deyip kart bilgisi isteyen yerler ücretsiz değildir.
• Tek dosya için kendi programını kurdurmak isteyen siteleri geçin.

Abonelik hizmetlerinin deneme süresi ayrı bir konudur: yasaldır ama ücretsiz değildir, süre bitince ödeme başlar.

Nereden başlamalı

1. Vikikaynak’tan bir klasik seçip EPUB olarak indirin.
2. Okuyucuda açıp yazı boyutunu ve satır aralığını kendinize göre ayarlayın.
3. Alıştıktan sonra Milli Kütüphane ve DergiPark ile kapsamı genişletin.
4. Yeni kitaplar için kütüphanenizin elektronik ödünç sistemine kaydolun.