หาหนังสือฟรีที่ถูกกฎหมายได้ที่ไหน

หนังสือภาษาไทยที่อ่านได้ฟรีอย่างถูกกฎหมายมีมากกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด ไม่จำเป็นต้องเข้าเว็บที่มาไม่ชัดเจน

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ของมีน้อย แต่อยู่ที่ไม่ค่อยมีใครรู้ว่าอะไรอยู่ตรงไหน ข้างล่างนี้คือแหล่งที่ใช้ได้จริง พร้อมกับสิ่งที่ควรคาดหวังและไม่ควรคาดหวังจากแต่ละแห่ง

หนังสือฟรีได้อย่างไร

มีสามเหตุผลที่ต่างกันและไม่ควรเอามาปนกัน

อายุความคุ้มครองหมดแล้ว ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ ลิขสิทธิ์มีอยู่ตลอดอายุผู้สร้างสรรค์และต่อไปอีก ห้าสิบปี นับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย

ห้าสิบปีสั้นกว่าเจ็ดสิบปีที่ใช้กันในยุโรปและอเมริกา ผลก็คืองานบางชิ้นเป็นสาธารณสมบัติในไทยแล้ว แต่ยังไม่เป็นในประเทศอื่น เว็บต่างประเทศจึงอาจไม่มีงานที่คุณหาได้ในไทย

ผู้สร้างสรรค์หรือหน่วยงานเปิดให้เอง พบบ่อยในสิ่งพิมพ์ของราชการและงานวิชาการ

ห้องสมุดให้ยืม มีกำหนดเวลาและมี DRM หมายความว่า “ตอนนี้อ่านฟรี” ไม่ใช่ “เอาไปทำอะไรก็ได้”

แหล่งที่ควรรู้จัก

วชิรญาณ

ห้องสมุดดิจิทัลที่รวบรวมวรรณคดีและเอกสารเก่าของไทยไว้มากที่สุดแห่งหนึ่ง พระราชนิพนธ์ วรรณคดีคลาสสิก ตำราเก่า จดหมายเหตุ

จุดแข็งคือหลายรายการเป็นข้อความจริงที่พิมพ์ใหม่ ไม่ใช่ภาพสแกน หมายความว่าค้นหาได้ คัดลอกได้ และขยายตัวอักษรได้

หอสมุดแห่งชาติ

คลังเอกสารดิจิทัลขนาดใหญ่ ทั้งหนังสือหายาก หนังสืองานศพ และเอกสารโบราณ

ต้องรู้ไว้สองข้อ ข้อแรก เนื้อหาส่วนใหญ่เป็นภาพหน้ากระดาษ ในไฟล์มีแต่พิกเซล ไม่มีตัวอักษร ค้นหา เลือกข้อความ และอ่านออกเสียงจึงใช้ไม่ได้ ตรวจสอบใช้เวลาสองวินาที ลองใช้นิ้วเลือกประโยคดู เหตุผลอยู่ในเรื่องอ่านออกเสียง PDF

ข้อสอง งานที่ยังมีลิขสิทธิ์มักจำกัดให้อ่านได้เฉพาะภายในหอสมุด ถ้าค้นเจอในระบบแต่เปิดจากบ้านไม่ได้ นั่นไม่ใช่ความผิดพลาด

ThaiLIS

ระบบคลังข้อมูลของห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศ วิทยานิพนธ์ งานวิจัย และบทความวิชาการจำนวนมาก

ไฟล์ที่นี่มักเป็น PDF ที่มาจากการเรียงพิมพ์ ไม่ใช่การสแกน จึงมีชั้นข้อความและค้นหาได้ อ่านบนมือถือยังควรใช้โหมดจัดข้อความใหม่ ช่วย

วิกิซอร์ซ

ห้องสมุดเสรีของวิกิมีเดีย ปริมาณน้อยกว่าวชิรญาณ แต่มีข้อได้เปรียบสำคัญคือ ส่งออกเป็น EPUB ได้

สำหรับการอ่านบนมือถือนี่คือรูปแบบที่สะดวกที่สุด เพราะเป็นตัวอักษรจริง และมีการประกาศรหัสอักขระไว้ในไฟล์ ปัญหาตัวอักษรเพี้ยน จึงไม่เกิด

โครงการกูเทนแบร์ก

ศูนย์รวมงานสาธารณสมบัติภาษาอังกฤษ มากกว่าเจ็ดหมื่นเรื่อง ไม่มี DRM มีทั้ง EPUB, MOBI และ TXT เนื้อหาภาษาไทยแทบไม่มี

Standard Ebooks

นำข้อความบางส่วนจากกูเทนแบร์กมาเรียงพิมพ์ใหม่โดยอาสาสมัคร จำนวนน้อยกว่ามาก แต่สารบัญ เชิงอรรถ และเครื่องหมายคำพูดถูกจัดให้เรียบร้อย

ห้องสมุดใกล้บ้าน

บริการยืมอีบุ๊กของห้องสมุดประชาชนและห้องสมุดมหาวิทยาลัยเป็นการยืมที่ถูกต้อง และมีหนังสือใหม่ด้วย มีกำหนดคืนและต้องอ่านในแอปเฉพาะ ไฟล์ .acsm ที่ได้มาไม่ใช่หนังสือ อธิบายแยกไว้

ควรเลือกรูปแบบไหน

ถ้าเลือกได้ให้เอา EPUB เพราะจัดข้อความใหม่ตามหน้าจอ ไม่ต้องซูมบนมือถือ

PDF เหมาะเมื่อหน้ากระดาษเองมีความหมาย เช่น ตาราง สูตร หรือฉบับพิมพ์เก่า ถ้าเป็นนิยายจะอ่านลำบาก แต่โหมดจัดข้อความใหม่ ช่วยให้พออ่านไหว

TXT เบาที่สุดแต่ไม่มีสารบัญ และไฟล์เก่าอาจต้องแก้รหัสอักขระก่อน

รายละเอียดทั้งหมดอยู่ในคู่มือรูปแบบไฟล์ ส่วนการเลือกระหว่างสองแบบหลักอยู่ในการเปรียบเทียบ

ย้ายเข้ามือถือ

ง่ายที่สุดคือดาวน์โหลดผ่านเบราว์เซอร์ ไฟล์จะไปอยู่ใน Downloads แล้วกดค้างเลือก เปิดด้วย

ถ้ามีหลายเล่ม ดาวน์โหลดลงคอมพิวเตอร์แล้วย้ายทีเดียว จะเร็วกว่า หรือถ้าอยากทำในแอปอย่างเดียวก็เพิ่มแคตตาล็อก OPDS ได้

ควรเลี่ยงอะไร

• หนังสือที่เพิ่งออกปีนี้แต่มีให้โหลดฟรี คือของละเมิดลิขสิทธิ์ อายุความคุ้มครองยังไม่มีทางหมด
• ที่ที่บอกว่า “ฟรี” แล้วขอข้อมูลบัตรก่อน ไม่ได้ฟรี
• เว็บที่บังคับให้ติดตั้งโปรแกรมของตัวเองเพื่อโหลดไฟล์เดียว ควรผ่านไป

ช่วงทดลองใช้ฟรีของบริการสมัครสมาชิกเป็นคนละเรื่อง ถูกกฎหมายแต่ไม่ฟรี และจะเริ่มเก็บเงินเมื่อครบกำหนด

เริ่มจากตรงไหนดี

1. เลือกวรรณคดีสักเรื่องจากวิกิซอร์ซแล้วส่งออกเป็น EPUB
2. เปิดในแอปแล้วปรับขนาดตัวอักษรกับระยะห่างบรรทัดให้เข้ากับตา
3. พอคุ้นแล้วค่อยขยับไปที่วชิรญาณเพื่อหาของที่ลึกขึ้น
4. ถ้าต้องการงานวิชาการ ให้ไปที่ ThaiLIS